Η Λέσχη Γαστρονομίας Ηπείρου «Αλέξανδρος Γιώτης» είναι ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός με έδρα τα Ιωάννινα, που από το 2008 μελετά, διαφυλάσσει και αναδεικνύει τον πολιτισμό της τροφής. Με αφετηρία την Ήπειρο, συνδέει τη γαστρονομική κληρονομιά με την εκπαίδευση, τη βιωσιμότητα και τη συνεργασία μεταξύ κοινοτήτων. Στο επίκεντρο της δουλειάς της βρίσκονται οι άνθρωποι που παράγουν, μαγειρεύουν και μοιράζονται την τροφή, μαζί με τις γνώσεις και τις ιστορίες που μεταφέρουν.
Για τη Λέσχη, κάθε συνταγή προσφέρει μια ευκαιρία να γνωρίσουμε καλύτερα έναν τόπο. Τα υλικά της μιλούν για το φυσικό περιβάλλον, οι τεχνικές της για την καθημερινή ζωή και οι περιστάσεις στις οποίες σερβίρεται για τις σχέσεις των ανθρώπων. Μέσα από αυτή την προσέγγιση, η γαστρονομία αποκτά ιδιαίτερη αξία ως μέσο επικοινωνίας. Επιτρέπει σε ανθρώπους διαφορετικής καταγωγής να συναντηθούν γύρω από μια οικεία εμπειρία, να ανταλλάξουν μνήμες και να αναγνωρίσουν όσα τους συνδέουν.
Η Ήπειρος προσφέρει ένα ουσιαστικό πεδίο για αυτή τη δραστηριότητα. Η κτηνοτροφία, η τυροκομία, οι πίτες, τα άγρια χόρτα και οι τρόποι συντήρησης των τροφίμων συνθέτουν μια κουζίνα στενά δεμένη με τον τόπο και τις ανάγκες των κατοίκων του. Η Λέσχη προσεγγίζει αυτή την κληρονομιά με σεβασμό στη γνώση των προηγούμενων γενεών και ενδιαφέρον για τη σύγχρονη εφαρμογή της. Καταγράφει πρακτικές, αναζητά ξεχασμένα υλικά και εξετάζει πώς η εμπειρία του παρελθόντος μπορεί να εμπλουτίσει τη σημερινή διατροφή.
Η έρευνα αποτελεί βασικό μέρος της παρουσίας της. Συνεργάζεται με ιστορικούς, επιστήμονες τροφίμων και επαγγελματίες της κουζίνας, συνδυάζοντας την τεκμηρίωση με την πρακτική δοκιμή. Το έργο της περιλαμβάνει μελέτες και εκπαιδευτικό υλικό για τη γαστρονομική ιστορία της Ηπείρου, καθώς και συμπόσια αφιερωμένα στην αρχαία ελληνική, τη βυζαντινή, την περσική, την οθωμανική και τη μεσογειακή κουζίνα. Έτσι, φωτίζει τις διαδρομές των υλικών και των τεχνικών, αναδεικνύοντας τις επαφές που διαμόρφωσαν τις διατροφικές συνήθειες διαφορετικών κοινωνιών.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της σύνδεσης έρευνας και δημιουργίας είναι η ανακατασκευή πρώιμων βυζαντινών μαχαιροπίρουνων, με τρισδιάστατη μοντελοποίηση και παραδοσιακές τεχνικές χύτευσης μετάλλων. Η προσέγγιση αυτή δίνει μορφή σε στοιχεία της καθημερινής ζωής του παρελθόντος και τα κάνει προσιτά στο κοινό. Παράλληλα, δείχνει πώς η σύγχρονη τεχνολογία μπορεί να υπηρετήσει την πολιτιστική τεκμηρίωση και να προσφέρει νέους τρόπους γνωριμίας με την ιστορία του φαγητού.
Το Ioannina Food Film Festival συνδέει τον κινηματογράφο με τη γευστική εμπειρία και προσκαλεί το κοινό να προσεγγίσει κοινωνικά και πολιτισμικά θέματα μέσα από τις ιστορίες της μεγάλης οθόνης. Οι προβολές και οι γευσιγνωσίες προσφέρουν αφορμές για συζήτηση γύρω από τη φιλοξενία, την ταυτότητα και τη συνύπαρξη. Το φαγητό αποκτά έτσι έναν ενεργό ρόλο στην πολιτιστική ζωή της πόλης.
Σημαντική θέση έχουν επίσης οι δράσεις που συνδέουν την τοπική γαστρονομία με τον τουρισμό και την οικονομία της περιοχής. Η συμβολή στο «Ελληνικό Πρωινό της Ηπείρου», σε συνεργασία με το Ξενοδοχειακό Επιμελητήριο, έφερε στο προσκήνιο τα τοπικά προϊόντα και τις παραδοσιακές παρασκευές. Αντίστοιχα, η διοργάνωση «Γαστρονομία, Οίνος, Τοπική Ταυτότητα» το 2016 δημιούργησε ένα πεδίο συνάντησης επαγγελματιών και παραγωγών. Μέσα από τέτοιες πρωτοβουλίες, η Λέσχη υποστηρίζει μια εμπειρία φιλοξενίας που δίνει στους επισκέπτες ουσιαστική επαφή με τον τόπο.
Η εκπαίδευση μεταφέρει αυτή τη φιλοσοφία στην πράξη. Η Λέσχη αναπτύσσει προγράμματα και εργαστήρια για επαγγελματίες και εκπαιδευόμενους, με αντικείμενο τις μαγειρικές τεχνικές, την ασφάλεια τροφίμων και την υπεύθυνη διαχείριση των διαθέσιμων πόρων. Ιδιαίτερη έμφαση δίνει στην αξιοποίηση των υλικών, στον σχεδιασμό των γευμάτων και στην προσαρμογή παραδοσιακών μεθόδων συντήρησης στις σημερινές ανάγκες. Η γνώση δοκιμάζεται στην κουζίνα και αποκτά εφαρμογή στην καθημερινή λειτουργία της εστίασης και της φιλοξενίας.
Η βιώσιμη γαστρονομία αποτελεί σταθερή κατεύθυνση αυτής της δουλειάς. Η εποχικότητα, η επιλογή τοπικών προϊόντων και η μείωση της σπατάλης τροφίμων εντάσσονται σε μια πρακτική προσέγγιση που αφορά ολόκληρη τη διαδρομή από την προμήθεια μέχρι το σερβίρισμα. Με σεμινάρια, εκπαιδευτικό περιεχόμενο και συνεργασίες, η Λέσχη αναδεικνύει τρόπους αξιοποίησης πρώτων υλών και παραπροϊόντων, με προσοχή στην ασφάλεια. Η παραδοσιακή οικονομία της οικιακής κουζίνας προσφέρει χρήσιμες ιδέες για τη σύγχρονη επαγγελματική πρακτική.
Η διεθνής συνεργασία διευρύνει το πεδίο δράσης της. Μέσα από προγράμματα Erasmus+ και διασυνοριακές πρωτοβουλίες, η Λέσχη ανταλλάσσει εμπειρίες με οργανισμούς εκπαίδευσης και πολιτισμού. Το T BRIDGES συνέδεσε τη διατροφική κουλτούρα και την εκπαίδευση μεταξύ Ευρώπης και Αφρικής. Το CHEASY επικεντρώθηκε στην τυροκομία και την επαγγελματική κατάρτιση, ενώ το Spirit of My Region εξετάζει τη σχέση της γαστρονομίας με την περιφερειακή ταυτότητα. Στο THEMA, στο πλαίσιο της συνεργασίας Ελλάδας και Αλβανίας, η τοπική κουζίνα συνδέθηκε με την τουριστική ανάπτυξη.
Οι συνεργασίες αυτές έχουν σημασία για τον διαπολιτισμικό διάλογο. Η κοινή παρασκευή ενός φαγητού δίνει σε κάθε συμμετέχοντα χώρο να μοιραστεί τη δική του εμπειρία και να ακούσει την εμπειρία των άλλων. Οι διαφορετικές εκδοχές μιας γνώριμης συνταγής κάνουν ορατές τις ανταλλαγές ανάμεσα στους πολιτισμούς. Αυτή η δυνατότητα συνάντησης βρίσκεται κοντά στο πνεύμα του Ιδρύματος Anna Lindh και στη σημασία που αποδίδει στην αμοιβαία κατανόηση μεταξύ των κοινωνιών της Μεσογείου.
Πίσω από τις δράσεις βρίσκεται μια ομάδα που συνδυάζει γνώσεις γαστρονομίας, χημείας τροφίμων, τουρισμού και διαχείρισης ευρωπαϊκών έργων. Η διεπιστημονική αυτή σύνθεση επιτρέπει στη Λέσχη να προσεγγίζει κάθε πρωτοβουλία με πολιτιστική ευαισθησία και πρακτική οργάνωση.
Η πορεία αυτή συνοδεύεται από διακρίσεις. Το 2016 η Λέσχη έλαβε το Bronze στα Best City Awards, στην κατηγορία Πολιτιστική Κληρονομιά. Το 2021 διακρίθηκε ως Runner Up στα FoodTrekking Awards της World Food Travel Association για τη γαστρονομική αφήγηση. Το 2024 αναγνωρίστηκε από το The Luxury Side of Greece για τη συμβολή της στις γαστρονομικές παραδόσεις.
Η διεθνής της παρουσία ενισχύεται με τη συμμετοχή της στο IGCAT, το Διεθνές Ινστιτούτο Γαστρονομίας, Πολιτισμού, Τεχνών και Τουρισμού, στην Europa Nostra, στο World Tourism Network, στη World Food Travel Association και στο CEUCO. Παράλληλα, δίνουν στη Λέσχη πρόσβαση σε ένα διεθνές περιβάλλον συνεργασίας, μέσα στο οποίο μπορεί να μοιράζεται την εμπειρία της Ηπείρου και να γνωρίζει άλλες προσεγγίσεις.
Με αυτή την εμπειρία, η Λέσχη Γαστρονομίας Ηπείρου προσφέρει ένα πεδίο συνεργασίας σε φορείς που ενδιαφέρονται για τον πολιτισμό, την εκπαίδευση και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Φέρνει στον διάλογο τη γνώση ενός συγκεκριμένου τόπου και την προθυμία να γνωρίσει τη γνώση των άλλων. Κάθε δράση της επιδιώκει να δώσει συνέχεια στις γαστρονομικές παραδόσεις μέσα από τη συμμετοχή, δημιουργώντας ευκαιρίες για ανθρώπους και κοινότητες να συναντηθούν, να μάθουν και να δημιουργήσουν μαζί.

